Transparantie versterken, lokale democratie nieuw leven inblazen, digitale praktijken begeleiden: een artikel van CRISP pleit voor de online uitzending van de vergaderingen van de gemeenteraad, met de nodige waarborgen.

De gemeenteraad in het digitale tijdperk

Het online uitzenden van gemeenteraadsvergaderingen is niet langer een zeldzaamheid: het is een groeiende realiteit in veel gemeenten, ook in Brussel. Dit fenomeen, dat door CRISP in zijn studie van 13 oktober 2025 wordt geanalyseerd, past in een streven om de burgers dichter bij het lokale politieke leven te brengen.

Deze evolutie weerspiegelt niet alleen een aanpassing aan moderne technologieën, maar biedt vooral een belangrijk democratisch potentieel: het vergroten van de openbaarheid van debatten, het verbeteren van de controle door de burgers en het herstellen van het vertrouwen in lokale instellingen.

Een verfijnd juridisch kader

In België valt de uitzending van de gemeenteraad onder het grondwettelijke beginsel van openbaarheid van vergaderingen (artikel 162). Door de regionalisering van de gemeentelijke wetgeving moet deze echter per entiteit verschillend worden geïnterpreteerd: in het Brussels Gewest, Wallonië en Vlaanderen gelden verschillende regels.

Tot op heden schrijft geen enkele regionale wetgeving formeel video-opnames voor. De jurisprudentie van de Raad van State beschouwt deze praktijk echter als toegestaan, op voorwaarde dat ze is opgenomen in het huishoudelijk reglement (HR) van de gemeente. Bij gebrek aan een bepaling prevaleert het principe van vrijheid: journalisten, burgers of mandatarissen mogen de vergadering filmen.

Een kans die door veel gemeenten wordt aangegrepen

De gezondheidscrisis heeft als versneller gediend. De Brusselse wetgeving werd in 2020 aangepast om in geval van overmacht het houden van de gemeenteraad op afstand of in hybride vorm mogelijk te maken, met verplichte uitzending. Deze wettelijke stap heeft ervoor gezorgd dat digitale hulpmiddelen duurzaam verankerd zijn in het lokale bestuur.

In onze 19 gemeenten

Vandaag heeft de helft van de Brusselse gemeenten online uitzendingen ingevoerd, elk met hun eigen middelen en beperkingen. Het is een manier om de debatten te documenteren, naast de vaak beknopte notulen, en om een kijkje te geven in de lokale beraadslagingen.

Zeven Brusselse gemeenten, ofwel 37%, nemen de gemeenteraad op video op, zenden ze uit en archiveren ze.

Als we daar enerzijds de twee gemeenten aan toevoegen die de gemeenteraad live uitzenden, maar de opname daarna niet beschikbaar stellen, en anderzijds een gemeente die op haar website geen video-, maar audioarchieven van de gemeenteraad aanbiedt (ingedeeld per onderwerp), komen we uit op 53% van de Brusselse gemeenten die op de een of andere manier online toegang bieden aan de bevolking.

Daarentegen beperken 9 gemeenten (47%) zich tot fysieke toegang tot de raad.

Welke gevolgen heeft dit voor het lokale politieke leven?

De uitzending van de debatten maakt niet van alle burgers trouwe toeschouwers... maar het maakt het publieke debat voor iedereen op elk moment toegankelijk. Het is een hefboom voor transparantie en politieke educatie. Burgers kunnen zich een beter beeld vormen van het functioneren van hun gemeente, los van de controversiële fragmenten die op sociale media worden gedeeld.

Er zijn echter ook bepaalde risico's: oververtegenwoordiging van rumoerige fragmenten, schending van het portretrecht van de aanwezige burgers, instrumentalisering van de beelden. Er is een strikte omkadering van de opnames nodig, via brede shots, uitzendregels en begeleiding van de verkozenen.

Brulocalis biedt oplossingen

Brulocalis is zich bewust van de uitdagingen en begeleidt gemeenten bij de implementatie van deze praktijk. Het heeft een reeks modeldocumenten en aanbevelingen gepubliceerd over het opnemen en uitzenden van de gemeenteraad, met name om de ROI aan te passen, de uitzending te reguleren en het portretrecht te respecteren.

 Deze hulpmiddelen zijn hier beschikbaar:

 De gemeenteraad filmen – Brulocalis stelt mogelijke oplossingen voor

En morgen?

De studie van CRISP pleit voor een duidelijke integratie in de regionale wetgeving van deze mogelijkheid tot uitzending, naar het voorbeeld van wat in Frankrijk bestaat. Dit zou het mogelijk maken om de praktijken te harmoniseren en de legitimiteit ervan te versterken.

Op termijn is dit niet alleen een technische kwestie. Het gaat om het nieuw leven inblazen van de lokale democratie door elke burger in staat te stellen de beslissingen die op gemeentelijk niveau worden genomen beter te begrijpen, te volgen en te evalueren. De uitzending van de gemeenteraad past in een bredere visie op participatieve democratie, als aanvulling op de representatieve democratie.

 Voor meer informatie

Vincent Lefebve, “Ce soir je peux pas, j'ai conseil communal” ("Vanavond kan ik niet, ik heb gemeenteraad", beschikbaar alleen maar in het Frans),

Les @nalyses du CRISP en ligne, 13 oktober 2025

www.crisp.be