Het BCRA-rapport, de eerste nationale beoordeling van klimaatrisico's in Europa, geeft een uniek overzicht van de bedreigingen die de klimaatverandering voor België met zich meebrengt. Brulocalis woonde de officiële presentatie van het rapport bij.

Op 6 november presenteerde het Centrum voor Analyse van Klimaatrisico's (CERAC), in opdracht van de Nationale Veiligheidsraad, de Belgian Climate Risks Assessment (BCRA), de eerste nationale beoordeling van klimaatrisico's op nationaal niveau in Europa. Dit rapport komt op een cruciaal moment: de federale regering moet een nieuwe nationale aanpassingsstrategie en een actieplan uitwerken om het hoofd te bieden aan de toename van extreme weersomstandigheden.

Ecologische, maar ook economische risico's

De BCRA is meer dan een inventarisatie van de gevaren voor de natuur. Het rapport belicht ook de omvang van de economische en financiële risico's die de klimaatverandering met zich meebrengt voor onze samenlevingen, en dus ook voor de lokale overheden, die een groot deel van de gevolgen dragen. Het rapport beschrijft achtentwintig risico's, gegroepeerd in vijf clusters (ecosystemen, voeding, infrastructuur en gebouwen, gezondheid en welzijn, financiën en economie) en identificeert zes risico's die dringende maatregelen vereisen: de kwetsbaarheid van de verzekeringssector voor overstromingen, het toegenomen risico op pandemieën door zoönotische ziekten, de gevolgen van hittegolven voor de menselijke gezondheid, schade aan gebouwen als gevolg van overstromingen, bodemdegradatie die de voedselproductie bedreigt en oogstverliezen als gevolg van ongunstige weersomstandigheden. De boodschap is duidelijk: het versterken van de klimaatbestendigheid betekent ook het beschermen van de economische veerkracht van regio's en huishoudens.

Gevolgen voor de gemeenten

Brulocalis heeft de presentatiedag en de panels gevolgd met bijzondere aandacht voor de concrete gevolgen voor de gemeenten. Tijdens het eerste panel waarschuwde Hein Lannoy, algemeen directeur van Assuralia, voor een realiteit die steeds tastbaarder wordt: in de nabije toekomst zullen Belgische verzekeraars mogelijk niet meer in staat zijn om de schade als gevolg van natuurrampen zoals overstromingen volledig te vergoeden. Als de particuliere dekkingen afnemen, rijst onvermijdelijk de vraag naar een publieke bijdrage om de lacunes op te vullen, maar ook naar de rol van de gemeenten in het risicobeheer. De lokale overheden zullen meer controle moeten uitoefenen op de verstedelijking in kwetsbare gebieden en misschien een plicht tot eerlijkheid moeten opnemen ten opzichte van de inwoners die in gebieden wonen waar hun eigendommen mogelijk niet voor 100 % gedekt zijn. In een context waarin de gemeentelijke begrotingen al onder druk staan, houdt het vooruitzicht om verzekeringstekorten aan te vullen een aanzienlijk financieel risico in voor de burgers en voor de gemeenten zelf.

Een hogere oversterfte dan tijdens de covid-19-crisis

De debatten gingen ook over de omvang van de uitdagingen op het gebied van de volksgezondheid. Deskundigen wezen erop dat hittegolven, die steeds vaker zullen voorkomen en intenser zullen worden, vandaag de dag verantwoordelijk zijn voor ongeveer 1000 sterfgevallen per jaar in België (veel meer dan tijdens de covid-epidemie!). In Brussel kan het stedelijk hitte-eilandeffect de temperatuur in de stad met meer dan tien graden doen stijgen ten opzichte van de buitenwijken, waardoor de risico's in dichtbevolkte wijken nog groter worden. Tot de meest kwetsbare bevolkingsgroepen behoren ouderen, en België heeft, net als veel andere Europese landen, te maken met een vergrijzende bevolking, wat de collectieve kwetsbaarheid nog vergroot. De meest achtergestelde wijken zijn vaak het meest kwetsbaar: krappe woningen, onvoldoende isolatie, geen toegang tot buitenruimte of groenvoorzieningen zijn allemaal factoren die een verhoogde sterfte als gevolg van hitte in de hand werken. Daar komt nog bij dat ziekten die vroeger alleen in tropische gebieden voorkwamen, zoals chikungunya en zika, steeds vaker voorkomen. Deze ziekten worden overgedragen door de tijgermug, die steeds vaker in ons land voorkomt.

Toenemende druk op de hulpdiensten

De herhaling en intensivering van extreme gebeurtenissen legt ook een druk op de hulpdiensten en veiligheidsdiensten (brandweer, politie, civiele bescherming), die hun werklast zien toenemen in een context waarin bepaalde gebieden al kampen met een schrijnend tekort aan personeel. Om deze diensten te ontlasten, hebben verschillende actoren een aantal oplossingen voorgesteld: het opzetten van netwerken van vrijwillige burgers, wijkreferenten die zijn opgeleid om snel in actie te komen in geval van een ramp en in staat zijn om hun buren te informeren en te begeleiden. Een dergelijk systeem zou, door de lokale reactievermogen en solidariteit te versterken, kunnen bijdragen tot een verlichting van de operationele en financiële druk op de gemeenten.

Versterking van de lokale handelingscapaciteit

Al deze bevindingen versterken het idee dat klimaatbestendigheid op lokaal niveau moet worden ontwikkeld. Gemeenten staan in de frontlinie als het gaat om de concrete gevolgen van klimaatverandering (overstromingen, hittegolven, gezondheidsrisico's, budgettaire spanningen) en moeten kunnen rekenen op een grotere erkenning van hun rol in het klimaatbeleid, alsook op meer personele en financiële middelen om te anticiperen, te beschermen en de bevolking te begeleiden.

Brulocalis roept dan ook op om het gemeentelijk niveau daadwerkelijk mee te nemen in de nationale aanpassingsstrategie en in het toekomstige federale actieplan, zodat het reactie en aanpassingsvermogen van de gebieden op hetzelfde niveau ligt als de door het BCRA geïdentificeerde risico's.

Meer info

Raadpleeg het rapport op de website van CERAC