Jongeren boven de 16 jaar zijn nu verplicht om aan de Europese verkiezingen deel te nemen. De straf op het niet naleven van deze verplichting blijft evenwel voor beroering zorgen.

Overzicht van de verschillende wetswijzigingen

Vóór de goedkeuring van de wet van 1 juni 2022 konden alleen personen die op de dag van de verkiezing meerderjarig waren, deelnemen aan de Europese verkiezingen. 

De wet van 1 juni 2022 betreffende de verkiezing van het Europees Parlement[1] voerde voor het eerst in België de mogelijkheid in om te stemmen vanaf 16 jaar[2]. Daarvoor moesten de jonge kiezers zich wel vooraf inschrijven op de kiezerslijst van de gemeente, wat kon vanaf 14 jaar (art. 2, §2, 2°, lid 2). Eenmaal ingeschreven, werd deelname aan de verkiezingen verplicht (Art. 15).

Artikel 13 van de wet van 25 december 2023 wijzigde deze verplichting en beperkte de stemplicht tot meerderjarigen op de dag van de Europese verkiezingen. Kiezers van 16 tot 17 jaar waren dus niet langer verplicht om te gaan stemmen, ook al kwamen ze automatisch op deze lijst te staan. Ze konden ook geen enkele sanctie opgelegd krijgen[3].

De situatie nu: gevolgen van het arrest van 21 maart 2024

In een arrest van 21 maart verwierp het Grondwettelijk Hof[4] deze oplossing evenwel: volgens het Hof zijn minderjarigen ouder dan 16 jaar ook stemplichtig en moeten ze bestraft worden als ze dat niet doen.

Het stemmen facultatief maken zou een “fragmentatie van het kiezerskorps” betekenen, terwijl er geen enkele reden is om een onderscheid te maken tussen meerderjarige en minderjarige kiezers.

Het feit dat minderjarigen bij een overtreding voor de jeugdrechter moeten verschijnen en de mogelijke druk van het stemmen rechtvaardigen volgens haar niet het facultatieve karakter van de stemming en het uitblijven van sancties.

Integendeel, dit onderscheid tussen minderjarige en meerderjarige kiezers zou in strijd kunnen zijn met het gelijkheids- en non-discriminatiebeginsel en dus met de grondwet. De uitslag van een Europese verkiezing die op een dergelijke manier wordt gehouden, zou dan niet alleen het recht om te kiezen en gekozen te worden ondermijnen, maar ook het bestaan van een representatieve democratie.

Kunnen jongeren uiteindelijk bestraft worden? 

Als reactie op de beslissing van het Hof wilde de Kern dat het College van procureurs-generaal een omzendbrief zou rondsturen waarin staat dat jongeren die niet gaan stemmen niet bestraft mogen worden.

Deze omzendbrief is bindend voor de leden van het Openbaar Ministerie[5] en zou kunnen voorkomen dat een vrederechter een jonge kiezer straft die zijn of haar kiesplicht niet is nagekomen. 

De voorrang van een dergelijke omzendbrief op de beslissing van het Grondwettelijk Hof is evenwel discutabel, vooral dan gezien het feit dat de omzendbrief nog niet is gepubliceerd.


[1] Wet van 25 december 2023 tot wijziging van de wet van 23 maart 1989 betreffende de verkiezing van het Europees Parlement, teneinde de burgers vanaf de leeftijd van 16 jaar de mogelijkheid te geven om te stemmen, BS 28 juni 2022, inforum nr. 356870.

 [2] Op de dag van de verkiezingen.

 [3] Wetsontwerp tot wijziging van de wet van 23 maart 1989 betreffende de verkiezing van het Europese Parlement en tot wijziging van het oud Burgerlijk Wetboek, teneinde de deelname van zestien- en zeventienjarigen aan de verkiezing van het Europees Parlement mogelijk te maken zonder voorafgaande inschrijvingsplicht, Parl. St. Kamer, 2022/2023, nr. 3700/001, p.5.

 [4] GwH, 21 maart 2024, nr. 35/2024, te vinden op www.const-court.be