[FAQ] Einde van de werkloosheidsuitkeringen? Hulp nodig? Wat moet ik doen? Het OCMW van je gemeente is er voor jou...

Afhankelijk van je persoonlijke situatie zal je dossierbeheerder je zeggen bij welke overheidsdienst je terechtkan, zodat je niet zonder financiële middelen komt te zitten vanaf de datum waarop je werkloosheids- of inschakelingsuitkering wegvalt, zoals meegedeeld in de brief van de RVA.

Wanneer je geen werkloosheids- of inschakelingsuitkering meer ontvangt, kan dit ook gevolgen hebben voor:

• je ziekteverzekering: vraag in dit geval meer informatie aan je ziekenfonds;
• je kinderbijslag, als je die ontvangt op basis van je uitkeringen. Neem in dat geval contact op met je kinderbijslagfonds voor meer informatie.

Neem dan contact op met het OCMW van de gemeente waar je woont of gewoonlijk en permanent verblijft, om een leefloon aan te vragen.

Neen. Zelfs als je al weet op welke dag je recht op een werkloosheidsuitkering stopt, kan het OCMW op voorhand niet weten hoe je financiële en gezinssituatie er precies zal uitzien op dat moment. Het kan dus niet vooraf nagaan of je dan aan de voorwaarden voor een leefloon zult voldoen.

Je recht op een werkloosheidsuitkering is stopgezet, je ontvangt je uitkeringen niet langer en bovendien:

• heb je geen ander inkomen en kun je geen nieuw inkomen verwerven; of
• is het inkomen van je huishouden lager dan het bedrag van het leefloon; of
• je bent het gezinshoofd en je echtgenoot of echtgenote heeft geen inkomen.

In dat geval kan je een leefloon (LL) of equivalent leefloon (ELL) of zelfs aanvullende sociale bijstand aanvragen bij het OCMW van de gemeente waar je woont of gewoonlijk en permanent verblijft.

Elke Brusselse gemeente heeft een Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn (OCMW).

De opdracht van het OCMW is om mensen en gezinnen te helpen die in de gemeente van het OCMW wonen en die niet over voldoende middelen beschikken om in hun basisbehoeften te voorzien.

Het OCMW helpt iedereen een waardig leven leiden door, afhankelijk van het OCMW van je gemeente, hulp en diensten aan te bieden, zoals:

• Van baby’s tot ouderen: kinderopvang, huiswerkscholen, rusthuizen, thuiszorg, enz.
• Mensen met financiële problemen: eenmalige hulp in natura zoals een voedselpakket, toegang tot een sociale winkel, een geldbedrag, financiële begeleiding, schuldbemiddeling, enz.
• Op zeer uiteenlopende gebieden: energie, aansluiting bij een ziekenfonds, tussenkomst in de medische of farmaceutische kosten, sociale en culturele participatie, hulp bij huisvesting, huishoudelijke hulp, enz.
• In het kader van socioprofessionele inschakeling: begeleiding naar werk, ondersteuning bij een opleiding, enz.

Naargelang de behoeften van de gebruikers en de budgettaire en beleidskeuzes van het OCMW evalueert elk OCMW de diensten die het ontwikkelt. Daarom bieden niet alle OCMW's dezelfde diensten of vormen van bijstand die ze zelf moeten financieren.

Deze vormen van zogenaamde ‘sociale’ bijstand kunnen zeer uiteenlopend zijn en de hele bevolking aangaan, maar de vorm van bijstand die het OCMW eerst zal onderzoeken, is het recht op maatschappelijke integratie (RMI).

Als je je werkloosheidsuitkering verliest of verminderd ziet, zullen de sociale diensten van het bevoegde OCMW dus eerst nagaan of je recht hebt op een leefloon.

In principe neem je contact op met het OCMW van je gewone en werkelijke verblijfplaats, dus de plaats waar je echt woont: waar je slaapt, eet en je dagelijkse activiteiten uitvoert.

Deze gewone verblijfplaats stemt normaal gezien overeen met je hoofdinschrijving in het bevolkingsregister, maar dat is niet altijd het geval.

Het OCMW zal je verblijfplaats controleren door middel van een huisbezoek.

In bepaalde zeer specifieke gevallen, die verband houden met je statuut of met de instelling waar je verblijft, primeert de administratieve situatie (hoofdinschrijving in het bevolkingsregister) op de feitelijke situatie of de plaats waar je daadwerkelijk verblijft.

Geen zorgen: als je contact opneemt met een OCMW dat niet bevoegd is, zal dit OCMW je aanvraag doorsturen naar het OCMW dat het bevoegd acht en je daarover informeren.

Je kan op verschillende manieren bijstand aanvragen bij het OCMW:

• door je rechtstreeks te melden bij het onthaal van het OCMW van je woonplaats;
• telefonisch;
• per post;
• per mail;
• via het elektronisch platform van het OCMW of OCMW Online, als dat mogelijk is.

Nadat je je hulpaanvraag ingediend hebt, ontvang je een bewijs van je aanvraag: een ontvangstbevestiging.

Het OCMW zal dan contact met je opnemen om een afspraak te maken voor een sociaal onderzoek.²

Een maatschappelijk werker voert een grondig sociaal onderzoek uit om te bepalen of je al dan niet over voldoende middelen beschikt en wat je staat van behoeftigheid is. 

Daarvoor verstrek je de maatschappelijk werker de nodige informatie en bewijzen over de inkomsten van alle personen in je huishouden van de laatste drie maanden en het bewijs van je uitgaven.

Het OCMW kijkt naar het volgende:

• het saldo op al je rekeningen (zicht- en spaarrekeningen);
• loon, werkloosheidsuitkering, ziekenfondsvergoedingen, pensioen, IGO;
• inkomensvervangende tegemoetkoming, integratietegemoetkoming, opleidingsvergoedingen, kinderbijslag, PWA ...;
• huurinkomsten, rente, onderhoudsgeld, beurzen, enz.;
• huur, servicekosten, hypotheek, kadastraal inkomen;
• elektriciteit, gas, water en verwarming;
• verzekeringen (brandverzekering, familiale verzekering, enz.);
• huisvestingskosten en gezinshulp;
• schoolgeld en kinderdagverblijf/kinderopvang;
• telefoon, tv en internet;
• onderhoudsgeld, medische kosten en ziekenfondsbijdragen;
• belastingen, vervoerskosten, bijdragen, enz.

Deze analyses vormen samen het sociaal onderzoek van het OCMW. Aan de hand van dit methodologisch instrument kan de maatschappelijk werker alle nodige informatie verzamelen voor de verwerking van je aanvraag. Op die manier kan het OCMW bepalen welke je behoeften zijn waarin het moet voorzien zodat je een menswaardig leven kan leiden.

Concreet heeft het sociaal onderzoek twee doelstellingen:

• het mogelijk maken om vast te stellen dat aan de voorwaarden voor toekenning van de aangevraagde hulp voldaan is;
• het de maatschappelijk werker mogelijk maken om samen met jou te bepalen welke middelen het best aan je hulpaanvraag tegemoetkomen.

Voor de uitvoering van het sociaal onderzoek maakt de maatschappelijk werker gebruik van de volgende instrumenten:

• Sociale permanentie: dit is een persoonlijk gesprek met jou bij het OCMW. De maatschappelijk werker zal je je probleem laten uitleggen en je een aantal vragen stellen om goed te begrijpen hoe je probleem ontstaan is en te bekijken welke oplossing in aanmerking komt.
• Huisbezoek: de maatschappelijk werker spreekt een datum met je af om bij jou thuis langs te komen. Dankzij zo'n huisbezoek kan de maatschappelijk werker die je dossier beheert, zich een beter beeld van je leefomstandigheden en je staat van behoeftigheid vormen, zonder daarbij in je privéleven te dringen of een opdringerige controle uit te voeren.

Doorgaans moet je de volgende documenten meenemen als je een afspraak hebt in het kader van een sociale permanentie:

• identiteitskaart;
• samenstelling van je huishouden;
• documenten die je inkomsten bewijzen (loonfiches, uitkeringen, enz.);
• documenten die je uitgaven bewijzen (huur, facturen en lasten);
• huurcontract;
• recente bankdocumenten;
• elk document dat nuttig kan zijn om je situatie te beoordelen;
• ...

Afhankelijk van je persoonlijke situatie kunnen er echter andere specifieke documenten nodig zijn.

Tijdens een huisbezoek kan de maatschappelijk werker de omvang van je behoeften beoordelen. De maatschappelijk werker zal nagaan of je aanvraag overeenstemt met je behoeften, maar ook of er nog andere behoeften zijn die je misschien vergeten te vermelden bent tijdens je eerste gesprek bij het OCMW. Met al deze informatie die tijdens het huisbezoek verzameld werd, kan de maatschappelijk werker je hulp afstemmen op je eigen situatie en je de best mogelijke ondersteuning op maat bieden.

Neen, je mag een huisbezoek niet weigeren. Het maakt deel uit van het sociaal onderzoek. En het is belangrijk dat je samenwerkt met de maatschappelijk werker die je dossier beheert in het kader van je hulpaanvraag.

Bij weigering van een huisbezoek moet je je maatschappelijk werker uitleggen waarom, en wordt dit in het sociaal verslag genoteerd.

Een huisbezoek is trouwens verplicht en wettelijk in het kader van je hulpaanvraag bij het OCMW. Zo’n huisbezoek is niet bedoeld om de persoon die het OCMW om hulp vraagt te controleren. Maar het is wel een wettelijk middel waarvan het OCMW gebruikmaakt, zodat de maatschappelijk werker die je dossier beheert het sociaal onderzoek goed kan uitvoeren, met de bedoeling om je gepaste hulp te bieden op basis van je persoonlijke situatie.

Het leefloon is een van de vormen die het recht op maatschappelijke integratie kan aannemen. Het OCMW kent deze financiële hulp onder bepaalde voorwaarden toe aan mensen van wie de middelen onder het wettelijk bedrag van het leefloon liggen.

Het OCMW zal nagaan of je inkomen lager is dan het bedrag van het leefloon en of je op geen andere manier over middelen kan beschikken.

• Gewoonlijk in België verblijven. Je gewone verblijfplaats moet in België gelegen zijn.
• Meerderjarig zijn (minstens 18 jaar) of daarmee gelijkgesteld (minderjarige die getrouwd is, minderjarige met een kind ten laste of minderjarige die zwanger is).
• Belg of (familielid van een) EU-burger, erkend politiek vluchteling, begunstigde van subsidiaire bescherming, staatloze of vreemdeling ingeschreven in het bevolkingsregister zijn.
• Geen recht op andere uitkeringen
• Over onvoldoende middelen Dit geldt voor alle soorten inkomsten binnen het huishouden.
• Bereid zijn om te werken, tenzij dit om gezondheids- of billijkheidsredenen niet mogelijk is.
• Ermee akkoord gaan om met je OCMW een geïndividualiseerd project voor maatschappelijke integratie (GPMI) te sluiten.

Als de staat van behoeftigheid erkend wordt door het OCMW van je gemeente, dat vooraf een sociaal onderzoek uitgevoerd heeft, kan je hulp afgestemd op je persoonlijke situatie krijgen.

Komen mensen die eigenaar zijn van een huis of appartement ook in aanmerking voor een leefloon van het OCMW? Ja. Mensen die een woning bezitten, kunnen recht hebben op een leefloon in België, maar onder bepaalde voorwaarden en met strikte berekeningsregels. De maatschappelijk werker die je dossier beheert, kan je daar meer over vertellen.

Het is mogelijk dat je dan geen volledig leefloon ontvangt, maar dat je uitkering verlaagd wordt op basis van de waarde van je woning(en) of de huuropbrengsten van deze woning(en).

Op 1 februari 2025 bedraagt het (equivalent) leefloon:

Afhankelijk van je persoonlijke situatie en specifieke behoeften die je maatschappelijk werker of dossierbeheerder vastgesteld heeft in het kader van het vooraf uitgevoerde sociaal onderzoek, krijg je psychosociale ondersteuning op maat aangeboden:

• financiële hulp: eenmalige of regelmatige financiële steun, of zelfs een aanvulling op het inkomen;
• hulp bij een overmatige schuldenlast: schuldbemiddeling, budgetbeheer, individuele begeleiding, enz.;
• hulp bij administratieve en juridische procedures;
• hulp bij huisvesting: huurwaarborg, noodhuisvesting, enz.;
• energiehulp: sociale tarieven voor gas en elektriciteit, tegemoetkoming in de energiekosten, maatregelen en tips om energie te besparen, enz.;
• medische hulp;
• voedselhulp: voedselpakketten;
• psychologische hulp;
• gezinshulp: bestrijding van kinderarmoede via hulp voor kinderopvang, een bijdrage in het schoolgeld van de kinderen, enz.;
• begeleiding voor socioprofessionele inschakeling: hulp bij het vinden van een opleiding of werk;
• ...

Ja. Het OCMW kan je vragen om een beroep te doen op je onderhoudsplichtigen of het kan die stappen zelfs in jouw plaats ondernemen. Het OCMW zal weliswaar beoordelen of dit aangewezen is, rekening houdend met je gezinssituatie en die van de onderhoudsplichtigen, maar ook met hun financiële draagkracht.

De OCMW’s organiseren socioprofessionele inschakelingstrajecten voor werkzoekenden die een (equivalent) leefloon ontvangen. In het kader van zo’n traject krijg je socioprofessionele ondersteuning aangeboden door de aan jou toegewezen inschakelingsmedewerker om je een project voor socioprofessionele inschakeling te helpen bepalen. Er zal je ook gevraagd worden om een geïndividualiseerd project voor maatschappelijke integratie (GPMI) af te sluiten.

Het GPMI is een instrument voor methodologische ondersteuning dat specifiek is voor de OCMW’s: je stelt samen met de aan jou toegewezen inschakelingsmedewerker een overeenkomst op basis van een welomschreven socioprofessioneel inschakelingsproject op. In deze overeenkomst staan je doelstellingen, rechten en plichten. Iedereen die bij een OCMW een (equivalent) leefloon aanvraagt, is trouwens verplicht om een GPMI af te sluiten en te ondertekenen.

Afhankelijk van het socioprofessionele inschakelingsproject dat je samen met de inschakelingsmedewerker vastgelegd hebt, wordt regelmatige opvolging voorzien. Dat kan gaan over opleidingen of het actief zoeken naar werk, of je wordt doorverwezen naar partnerorganisaties van het OCMW (Werkwinkels, Bruxelles Formation, VDAB, enz.) voor specifieke begeleiding afgestemd op jouw situatie.

De dienst voor socioprofessionele inschakeling van je OCMW kan je ook hulp bieden in de vorm van tewerkstelling. Daarvoor gaat het OCMW een zogenaamd Contract voor Inschakelingsbetrekking (art. 60, §7) met jou aan.

Actiris, de Brusselse gewestelijke dienst voor arbeidsbemiddeling, zorgt voor de goede werking van de arbeidsmarkt en begeleidt werkzoekenden in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. Actiris biedt heel wat hulpmiddelen en diensten om je snel werk te helpen vinden.

Om door Actiris begeleid te worden, moet je je inschrijven als werkzoekende. Tijdens je eerste gesprek met een referentieconsulent van Actiris ontvang je een attest van deze inschrijving. Hou dit inschrijvingsbewijs goed bij. Je OCMW zal er ook naar vragen.

Weet ook dat Actiris, in samenwerking met de Brusselse OCMW's, infosessies in groep organiseert voor iedereen die uitgesloten is van een werkloosheids- of inschakelingsuitkering. Vergeet dus zeker niet te reageren op de uitnodiging van Actiris voor zo'n infosessie.

Binnen hoeveel tijd? De wet stelt dat het OCMW binnen 30 kalenderdagen na ontvangst van de aanvraag een beslissing moet nemen.

Je krijgt dan binnen 8 dagen bericht over de beslissing:

• per aangetekende brief met de post; of
• via persoonlijke afgifte bij het OCMW met ondertekening van een ontvangstbewijs.

Voor hoelang? Je hebt recht op een leefloon zolang je voldoet aan de voorwaarden om er recht op te hebben.

Zodra je niet meer aan de voorwaarden voldoet, heb je geen recht meer op een leefloon.

Het OCMW controleert minstens één keer per jaar of je nog altijd voldoet aan de voorwaarden voor een leefloon.

Je moet het OCMW op de hoogte brengen van iedere wijziging in je financiële of gezinssituatie (bijvoorbeeld, je hebt een nieuwe job, je verhuist naar een andere gemeente, je gaat bij iemand inwonen, enz.).

De beslissing van het OCMW wordt zowel feitelijk als juridisch gemotiveerd. Dat betekent dat de motivering verwijst naar de feiten, vermeldt welke rechtsregels er toegepast werden, en toelicht hoe en waarom die rechtsregels op basis van de vermelde feiten tot deze beslissing geleid hebben.

Als het OCMW op basis van het sociaal onderzoek overweegt te beslissen om je geen hulp te bieden, word je geïnformeerd over de mogelijkheid om gehoord te worden voor de raadsleden van het orgaan dat bevoegd is om de beslissing te nemen (vraag je maatschappelijk werker om een hoorzitting aan te vragen voor het interne orgaan van het OCMW).

Als je niet akkoord gaat met de uiteindelijke beslissing, kan je:

• de maatschappelijk werker die belast is met je dossier om uitleg vragen over de beslissing;
• binnen drie maanden beroep aantekenen bij de arbeidsrechtbank van Brussel. In de beslissing van het OCMW staat hoe en waar je beroep kan aantekenen.